του Σπύρου Στάβερη
Πηγή: lifo.gr
«Θυμάμαι σαν να είχα μισοκοιμηθεί ανάμεσα στους βράχους. Από τις κινήσεις των αστυνομικών καταλαβαίνω ότι το αυτοκίνητο πρόκειται να περάσει. Νάτο. Φαίνεται στο βάθος του δρόμου. Μπροστά είναι οι μοτοσυκλετιστές, αμέσως κατόπιν ένα αυτοκίνητο της αστυνομίας, πίσω το αυτοκίνητο της Ασφάλειας. Στη μέση το αυτοκίνητο που με ενδιαφέρει. Ενα αυτοκίνητο μαύρο. Χάθηκαν πάλι σε μία στροφή. Σηκώνομαι λίγο για να δω πότε θα περάσει τη στροφή. Χαίρομαι που το χέρι μου, που κρατάει το καλώδιο, δεν τρέμει καθόλου…Τα μάτια μου πάντα καρφωμένα στο δρόμο.Η συνοδεία ξαναφάνηκε. Πλησιάζει. Πλησιάζει πάντοτε πιο πολύ. Το μαύρο αυτοκίνητο μεγαλώνει. Το χέρι μου κάνει την επαφή. Πετιέται ένας μεγάλος σωρός από χώματα και πέτρες. Οι νάρκες έχουν εκραγεί. Εγώ το έκανα, εγώ που δεν μπορώ να σκοτώσω άνθρωπο. Εγώ που πρέπει, έπρεπε να σκοτώσω τον τύραννο… Αραγε πέτυχα; Με βασανίζει αυτό το ερώτημα». (Η "κρίσημη στιγμή", όπως την αφηγήθηκε ο ο Αλέξανδρος Παναγούλης στον Κώστα Μαρδά).
Το τεθωρακισμένο αυτοκίνητο του Γεώργιου Παπαδόπουλου ήταν δώρο του εφοπλιστή Ανδρεάδη, που θέλησε ίσως να εξιλεωθεί μ' αυτον τον τρόπο για την προδικτατορική σχέση του με τον Ηλία Ηλιού, που ήταν δικηγόρος του. Το αυτοκίνητο, που ζύγιζε 8 τόνους, ανήκε στον Dr. N'Krumah, τον πρώην δικτάτορα της Γκάνα. Κανείς αγοραστής δεν είχε ενδιαφερθεί μέχρι που παρουσιάστηκε ο Ανδρεάδης.
Το τηλεγράφημα του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων που αναφέρει την απόπειρα του Αλέξανδρου Παναγούλη κατά του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου.
Τα εκρηκτικά (πάνω φωτ.) που έλαβε ο Παναγούλης από τον Πολύκαρπο Γεωρκάτζη, τον τότε υπουργό Εσωτερικών της Κύπρου. Ο Γεωρκάτζης φιλοξένησε τον Παναγούλη στην Κύπρο και σχεδίασε μαζί του την απόπειρα κατά του Γ. Παπαδόπουλου. Ο ίδιος βρέθηκε δολοφονημένος (κάτω φωτ.) το 1970, μία εβδομάδα μετά την αποτυχημένη απόπειρα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, στην οποία φέρεται να συμμετείχε. Για την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα και τα κίνητρα του Γεωρκάτζη , βλ. πιο κάτω την έρευνα του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη.
'Εναρξη της δίκης του Αλέξανδρου Παναγούλη και των δεκατεσσάρων συγκατηγορουμενών του στο Στρατοδικείο της Αθήνας. Φωτ. Denis Langlois, Panagoulis, le sang de la Grece.
'Ενα λεπτό Ιστορίας (για τον Αλέξανδρο Παναγούλη) από το ιταλικό κανάλι TG1.
Φωτ. Αρχείο Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας.
Η συνέντευξη στην Oriana Fallaci. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Uno Uomo ('Ενας 'Ανδρας).
Η Oriana Fallaci στις Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου, όπου ήταν κρατούμενος ο Αλέξανδρος Παναγούλης.
Oriana Fallaci, Αλέξανδρος Παναγούλης και Κώστας Χαρδαβέλας.
"Σήμερα, επέτειος του θανάτου του Αλέξανδρου Παναγούλη, επιστρέφω 35 χρόνια πίσω και για πρώτη φορά θα μιλήσω για μία άγνωστη μέχρι σήμερα συζήτηση μου με τον Αλέκο Παναγούλη και την σύντροφό του, την Ιταλίδα δημοσιογράφο, Οριάνα Φαλάτσι - από την οποία είναι και η φωτογραφία που βλέπετε σήμερα στο newsbomb.gr.
Με τον Αλέκο είχαμε γίνει φίλοι τις ημέρες που δικαζόταν στο στρατοδικείο για την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του δικτάτορα Γ.Παπαδόπουλου. Ήταν ένα σωματικό κουρέλι από τα βασανιστήρια αλλά παρέμενε ένα λιοντάρι στην ψυχή.
Θυμάμαι λίγο πριν τον πάρουν για τις φυλακές είχε γυρίσει και μου είχε πει: "Αντέχω. Αν μάθεις κάποια στιγμή ότι αυτοκτόνησα να ξέρεις ότι με σκότωσαν. Δεν θα αυτοκτονούσα ποτέ!".
Στη συνέχεια τον έχασα για τα επόμενα 7 χρόνια- όσο κράτησε η δικτατορία. Το μόνο που μάθαινα ήταν ότι τον βασάνιζαν χωρίς έλεος καθημερινά κι αυτός έφτυνε τους βασανιστές του στα μούτρα!
Όταν έπεσε η δικτατορία, ήμουν κι εγώ στην έξοδο των φυλακών Μπογιατίου μαζί με την μητέρα του- την αξέχαστη κ. Αθηνά. Η πρώτη κουβέντα που είπε μόλις βγήκε, ήταν ότι ήθελε να πάρει στα χέρια του τα αρχεία της ΕΣΑ για να αποκαλύψει στον ελληνικό λαό ποιοί από τους γνωστούς Έλληνες πολιτικούς συνεργάστηκαν κρυφά με την χούντα!
Αρχές Απριλίου του 1976, στο σπίτι του στη Γλυφάδα, ο Αλέκος, η Οριάννα Φαλάτσι κι εγώ, για πολλές ώρες συζητάμε τα πολιτικά σχεδια αυτού του αδάμαστου αγωνιστή της Δημοκρατίας.
Κάποια στιγμή ο Αλέκος μας εκμυστηρεύεται ότι τα έχει καταφέρει: έχει στην κατοχή του όλα τα αρχεία της ΕΣΑ! Μέσα σε αυτά, μας λέει ότι υπάρχουν έγγραφες καταχωρήσεις, μαγνητοφωνημένες συνομιλίες ακόμη και κάποιες φωτογραφίες, που αποκαλύπτουν την κρυφή συνεργασία πολιτικών στελεχών "υπεράνω υποψίας", μεγάλων επιχειρηματιών και κρατικών παραγόντων, με τον σκληρό πυρήνα των χουντικών. Έχει ήδη έρθει σε επικοινωνία με τον Γιάννη Καψή στα "Νέα" για να ξεκινήσει την δημοσίευσή τους. Αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή!
"Θα τους ξεφτιλίσω σύντομα μέσα στην ελληνική Βουλή", λέει ο Παναγούλης, εννοώντας ότι σκοπεύει τις επόμενες ημέρες στο Κοινοβούλιο, να παρουσίασει όλα αυτά τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα που ουσιαστικά θα άλλαζαν τον πολιτκό χάρτη της Ελλάδας.
Η Φαλάτσι με το ένστικτο της ερωτευμένης γυναίκας, μου ζήτησε τότε να μην δημοσιοποιήσω αυτήν την πρόθεση του Αλέκου - ίσως γιατί φοβόταν για την ζωή του. Και δυστυχώς δεν είχε άδικο.
Εγώ μπορεί να μην αποκάλυψα ποτέ εκείνη τη συζήτηση, αλλά ο Παναγούλης παρορμητικός και ατρόμητος όπως πάντα, δε δίστασε να προαναγγείλει δημοσίως την τολμηρή πολιτική του πράξη.
Μία πράξη που δεν πρόλαβε να υλοποιήσει αφού 48 ώρες πριν φέρει το θέμα των αρχείων της ΕΣΑ στην ελληνική Βουλή, ένα -δήθεν- αυτοκινητικό ατύχημα έκοψε το νήμα της ζωής του! Αυτοί που ήθελαν να του κλείσουν το στόμα, τα είχαν καταφέρει και μάλιστα με το πρόσχημα ενός ατυχήματος!
Για την ιστορία, να πω ότι μέχρι και σήμερα, είναι άγνωστο πού βρίσκεται το αρχείο της ΕΣΑ που είχε στα χέρια του ο Αλέκος!
Ίσως την πιο αντιπροσωπευτική φράση για τον θάνατό του, την έχει πει η Οριάννα Φαλάτσι στο βιβλίο της "Ενας Αντρας" (όπου περιγράφεται όλη η ιστορία του παράφορου έρωτα με τον Αλέκο Παναγούλη):
"Τον Αλέκο τον δολοφόνησε η πολιτική των πολιιτκών"! (Κείμενο του Κώστα Χαρδαβέλλα δημοσιευμένο στο ιστολόγιο Ακήρατος Δελφών).
Η κηδεία του Αλέξανδρου Παναγούλη (5-5-1976). "...Κείνο το ατέλειωτο ταξίδι, με το φέρετρο πεταμένο στραβά και το κορμί σου σε κοινή θέα σαν αντικείμενο βιτρίνας, βάρβαρα, σχεδόν σαν πρόκληση πουτάνας: κοιτάτε - αλλά - μην - αγγίζετε. Κείνος ο εφιάλτης δίχως τέλος, μέσα στη νεκροφόρα που φυλακισμένη από τη λάβα δεν προχωρούσε και, αν κέρδιζε κάνα μέτρο, το ξανάχανε αμέσως. Θα πρέπει να κάναμε τρεις ώρες για μια διαδρομή που σε κανονικές συνθήκες χρειαζόταν δέκα λεφτά: οδός Μητροπόλεως, οδός Όθωνος, οδός Αμαλίας, οδός Διάκου, οδός Αναπαύσεως.
Οι αστυφύλακες που θα 'πρεπε να συνοδεύουν την προγραμματισμένη πομπή είχαν χαθεί αμέσως μέσα στο μακελειό, συχνά πληγωμένοι ή κακοποιοημένοι· οι νεαροί που 'χαν αναλάβει την περιφρούρηση σαρώθηκαν αμέσως, από πολλές δεκάδες δεν απόμειναν παρά πέντε έξι ναυάγια γεμάτα μελανιές που τεντώνονταν να προστατέψουν τα σπασμένα παράθυρα. Το βλέπει κανείς και στις φωτογραφίες που πάρθηκαν από ψηλά και όπου η νεκροφόρα είναι μια μικρή ακαθόριστη κηλίδα που πνίγεται μέσα στο στρόβιλο μιας συμπαγούς μάζας, το μάτι του κυκλώνα, το κεφάλι του χταποδιού. ... Oriana Fallaci, 'Ενας 'Ανδρας.
Panagulis vive! (1980), ιταλική ταινία σε σκηνοθεσία Giuseppe Ferrara.
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης για τον Ανδρέα Παπανδρέου (από συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Σοφία Μαλτέζου (εφημερίδα «Ακρόπολις» του '75).
Σ. Μαλτέζου : Σε τι διαφέρει ο δικός σου σοσιαλισμός από τον σοσιαλισμό του κ. Παπανδρέου που δεν υιοθέτησες, πολιτικά τουλάχιστον;
Α. Παναγούλης : Ο κ. Παπανδρέου πιστεύει ότι ο προοδευτισμός είναι ανευθυνότητα. Συρράφει ωραίες λέξεις, ηχηρές φράσεις, χτίζοντας ιδεολογίες με νεφελώματα. Όπως άλλοι χρησιμοποιούν χωρίς να την πιστεύουν τη λέξη Δημοκρατία- αλλά εκείνοι τουλάχιστον δίνουν μια κάποια εικόνα της Δημοκρατίας στην οποία εμφανίζονται ότι πιστεύουν- έτσι ο κ. Παπανδρέου χρησιμοποιεί τη λέξη σοσιαλισμός, χωρίς να μπορεί να μας εξηγήσει ποιον σοσιαλισμό εννοεί. Γιατί και ο Μουσολίνι για σοσιαλισμό μιλούσε αλλά προχωρώντας το στα άκρα τον έφθασε τελικά στον φασισμό. Και ο Χίτλερ με μεταμόρφωσε τον δικό του σοσιαλισμό σε ναζισμό. Με τα ίδια νεφελώματα χτίζει και ο κ. Παπανδρέου τον σοσιαλισμό του.
Σ. Μαλτέζου : Δεν φαίνεσαι να πιστεύεις στον σοσιαλισμό του, όποιος κι αν είναι αυτός.
Α. Παναγούλης : Ομολογώ πως όχι. Γιατί ο κ. Παπανδρέου δεν μιλάει σήμερα για πρώτη φορά. Έχει μιλήσει και το 1964 και το 1965 και το 1967 και το 1968 και δυστυχώς γι αυτόν κάθε φορά λέει διαφορετικά πράγματα. Ρωτήθηκε π.χ. το 1968 που άνηκε ιδεολογικά. Και μπροστά στους φακούς της αμερικάνικης και της ευρωπαϊκής τηλεοράσεως, μπροστά σε εκατοντάδες δημοσιογράφους δήλωσε πως ανήκει στο νιου ντηλ, στα νέα σύνορα, στον νεοκαπιταλισμό. Και εκεί άνηκε. Το αποδεικνύει και η οικονομία που εδίδασκε και που δεν ήταν άλλη από την θεωρία των οικονομετρικών μοντέλων.
Εκπομπή-αφιέρωμα της ΕΡΤ στον Αλέξανδρο Παναγούλη (περιλαμβάνει συνέντευξη που παραχώρησε κρυφά ο Παναγούλης στον Ιταλό δημοσιογράφο Silvano Agosti λίγες μέρες μετά την αμνήστευση που απένειμε το καθεστώς των συνταγματαρχών στους πολιτικούς κρατουμένους στις 21/8/1973).
